Hầu hết ta đều bắt đầu với ống kit 18-55mm đi kèm với máy ảnh, sau đó sắm thêm ống khẩu lớn, rồi đến góc rộng & tele. Vậy có nên mua ống góc rộng không, mua loại nào, mua rồi kỹ thuật sử dụng ra sao để có bức ảnh không bị loãng, và thậm chí còn đem sức mạnh vào cho nó.
Ống góc rộng (wide lens) là ống có tiêu cự dưới 35mm, nếu quy đổi trên hệ full-frame. Điều này đồng nghĩa với việc, khi sử dụng loại ống kính này ta có góc nhìn lớn hơn 55 độ. Ống cực rộng (ultra-wide-lens) thường có tiêu cự khoảng 20-24mm hoặc thấp hơn nữa.
Đối với các máy crop frame (DX), tiêu cự ghi trên ống kính phải nhỏ hơn 24mm mới được coi là góc rộng do phải nhân với hệ số 1.5 hay 1.6 của sensor nhỏ hơn. Ai sử dụng ống 18-55mm thì tiêu cự góc rộng nằm ở dải 18 đến 24mm.
Tính chất đặc thù của ống góc rộng:
- Méo hình, đặc biệt ở 4 góc, ống càng rộng thì càng dễ méo.
- Nhấn mạnh tỷ lệ kích thước hình ảnh, vật thể càng gần ống kính thì lớn & ngược lại.
- Trường ảnh sâu, ví dụ để khẩu f.4 nhưng toàn ảnh vẫn có khả năng nét tòn bộ, ngược với ống tele.
Sử dụng ống kính góc rộng cho ảnh phong cảnh
Ống góc rộng có khả năng thu lại tối đa không gian hình ảnh nên đây là ống được yêu thích của những người thích chụp ảnh phong cảnh & các phóng viên ảnh. Ống kính góc rộng có lẽ là ống phổ biến nhất cho việc chụp phong cảnh, đơn thuần nó thu toàn bộ không gian vào khuôn hình: trời xanh, mây trắng, nắng vàng lấy được hết.
Tuy nhiên người chụp ống góc rộng cần lưu ý những điều sau:
Phối cảnh: có thể hiểu nôm na, phối cảnh trong nhiếp ảnh phong cảnh chính là tỷ lệ dành cho tiền cảnh, trung cảnh & hậu cảnh. Ví dụ, bức ảnh phong cảnh đẹp thì nên có các lớp ảnh khác nhau như, tiền cảnh có thể là ngọn cây, con suối, trung cảnh là hàng cây rặng núi và hậu cảnh là bầu trời. Tuy nhiên, không phải bức ảnh phong cảnh nào cũng phải hội đủ 3 yếu tố đó; nhưng khi ta sử dụng ống góc rộng với không gian hình ảnh lớn như vậy thì khả năng tồn tại của 3 yếu tố đó rất cao. Lỗi lầm của những tay máy ít kinh nghiệm là phân chia phối cảnh. Thông thường, do chưa quen nên dễ bỏ quên tiền cảnh, hoặc lấy tiền cảnh thì tiền cảnh đó không mang nội dung gì.
.jpg)
Méo hình: đặt máy ảnh quá thấp hoặc quá cao so với đường chân trời ảo của cảnh sẽ làm ảnh mất đối xứng. Đặc biệt, khi chụp các tòa nhà hay nội thất, bắt buộc phải chú ý đến vị trí máy ảnh. Để tránh các tòa nhà không có cảm giác đổ nghiêng do tác động của ống góc rộng. Ống kính phải đặt song song với mặt đất, không chúc xuống hoặc hướng lên trên. Tuy nhiên, nếu làm vậy thì khả năng không lấy hết tòa nhà. Nếu chĩa lên tòa nhà sẽ bị nghiêng do hiệu ứng của ống góc rộng. Do đó, ta buộc phải lùi ra xa & đứng ở vị trí cao hơn hoặc cứ chụp rồi đam về nhờ...photoshop "kéo ra" cho thẳng lên. Nếu muốn chuyên nghiệp ta phải sử dụng ống tilt/shift đặc biệt để kiểm soát.
Thiết bị chụp ảnh phong cảnh
Đối với nhiếp ảnh phong cảnh phổ thông ta thường khép khẩu sâu (f.11) để toàn cảnh được nét, phải để ISO thấp nhất, để ảnh được mịn, do đó tốc độ màn chập sẽ rất chậm & chân máy (tripod) luôn là bạn đồng hành của nhiếp ảnh phong cảnh. Vì vậy, ta không cần mua ống kính góc rộng khẩu lớn đắt tiền như 24mm f1.4 vì ta không cần khầu lớn.
Đối với người dùng máy ảnh crop frame thì dùng ống kính góc rộng nào để chụp phong cảnh? Ống kit 18-55mm là đủ wide cho phần lớn thời gian, kéo hết về 18mm ta có tiêu cự tương đương 24mm trên full-frame. Người mới tập chụp nên làm theo cách này để tập luyện cho quen & không tốn nhiều chi phí. Khi đã thành thạo & cần có nhu cầu cao hơn thì ống Tokina 12-24mm f4 là giải pháp không hề tệ chút nào. Ống này nhẹ, nét, độ méo hoàn toàn chấp nhận được. Có nên bỏ thêm 4-5 triệu nữa để mua ống 11-16mm f2.8 có độ mở lớn hơn hay không tùy theo nhu cầu, nhưng có lẻ không cần thiết lắm cho chụp phong cảnh vì ống super wide thì khả năng rung tay mất nét thấp hơn normal & tele nhiếu. Có thiệt 1 khẩu cũng không sao.
Các phụ kiện hỗ trợ chụp phong cảnh với ống góc rộng, cụ thể là ND filter có chức năng làm tối ảnh ánh sáng để chụp phơi sáng lúc ban ngày, CPL filter để tạo tương phản tốt hơn cho trời xanh mây trắng nổi bật hay dây bấm để không bị rung.
Sử dụng góc rộng cho ảnh phóng sự
Tùy vào từng tính chất công việc mà các phóng viên ảnh chọn cho mình dàn lens khác nhau. Trái ngược với các phóng viên thể thao khi các lens tele là bắt buộc thì những phóng viên ảnh thời sự xã hội phải có những lens góc rộng với 2 lý do chính:
Không gian chật hẹp: chỉ có lens góc rộng mới lấy hết toàn bộ khung hình cần thiết khi phóng viên không còn chỗ để lùi, những sự kiện diễn ra trong nhà, những nơi chật hẹp. Ngoài ra, ở những nơi diễn ra thời sự nóng hổi thì rất đông phóng viên chen lên phía trên để tiếp cận với chủ thể thì ống góc rộng phát huy lợi thế rõ ràng.
Một lợi thế nhỏ nữa của lens góc rộng là khả năng "đánh lừa" các chủ thể phụ khi họ nghĩ rằng phóng viên quay lệch ống kính đi chỗ khác, chụp người khác chứ không lấy họ vào khung hình. Điều đó giúp chúng ta dễ nắm bắt được những khoảnh khắc tự nhiên.
Hiệu ứng tương tác: các phóng viên thường nói, càng đứng gần chủ thể thì ta sẽ "thấy" được càng nhiều hơn. Từ đó, bức ảnh có thêm sức mạnh trong việc truyền tải thông điệp. Hiệu ứng góc rộng còn mang đến cho người xem sự tương tác mạnh mẽ hơn với các nhân vật trong bức ảnh.
Khác với việc méo hình của phong cảnh, phóng sự liên quan đến con người nhiều hơn. Ta nên tránh đưa đầu người vào 4 góc của khung hình. Nếu sử dụng hợp lý thì hiệu ứng méo hình còn làm tăng hiệu ứng cho bức ảnh. Ví dụ, khi chụp 1 người với 1 vật thể, có thể dùng ống góc rộng để nhấn mạnh vào nhân vật hay đồ vật để tạo sự méo hình - đem lại cảm giác so sánh lớn nhỏ tương tác giữa người & vật, tạo cảm xúc cho bức ảnh.
Bố cục: sử dụng ống góc rộng không hề đơn giản, đòi hỏi quá trình làm việc để có thể rút ra những kinh nghiệm sử dụng. Tại tiêu cự 16-17mm, điều khó khăn trước mắt là với khung hình quá rộng, bố cục trở nên dễ dàng lỏng lẻo nếu khoảng cách giữa phóng viên với chủ thể không hợp lý, chúng ta khắc phục bằng cách tiến lại gần hay zoom in.
Tuy nhiên, trên thực tế, nhất là việc làm phóng sự, không phải lúc nào chúng ta cũng làm như vậy, có thể khung cảnh không đủ 3 lớp hoặc thời gian không cho phép vì khoản khắc đến quá nhanh. Cách hợp lý là kiểm soát không gian thừa. Nếu không gian thừa không giúp ích gì cho bức ảnh thì ta loại bỏ.
Thiết bị: đối với máy ảnh full-frame, ống zoom 16-35mm f2.8 là ống kình được các phóng viên ưa chuộng. Ngoài ra, có ống 24mm f1.4 cực kỳ thích hợp cho phóng sự ban đêm. Đây không phải là những ống nhẹ cân nhưng đối với các phóng viên họ phải chấp nhận làm "Lý Đức" để có thể mang 1 máy ảnh nhà nghề có gắn những lens này. Ai xài máy crop thì có thể xem xét ống Tokina11-16mm f2.8.
Ngược với chụp phong cảnh góc rộng, chụp phóng sự góc rộng cần nhanh, linh hoạt cao & thường trong điều kiện thiếu sáng nên & không thể dùng tripod như phong cảnh được nên độ mở của lens càng lớn càng tốt, tức là f2.8 ngon hơn f4.
Tóm lại, lens góc rộng đôi khi "gây nghiện cho người dùng, đặc biệt khi ta làm chủ được nó. Tuy nhiên, không vì vậy mà ta lạm dụng góc rộng để gây kịch tính cho bức ảnh, nhất là ảnh phóng sự. Là lens rất phổ biến, ống góc rộng là thiết bị chủ đạo cho ành phong cảnh và là "ngòi bút" độc đáo, sinh động để viết nên câu chuyện cho phóng sự ấn tượng.
.jpg)
